Açık Yazılım Ağı

Gönüllü geliştirilen yazılımlarla oluşan bir yazılım vakfı

Açık Yazılım Ağı ve 6 Şubat

Eser Ozvataf profil resmi

6 Şubat 2023’de yaşadığımız coğrafyada elim bir olay gerçekleşti. Kahramanmaraş’ta gerçekleşen ve en az 10 ilimizi daha etkileyen deprem felaketi sonucunda aynı coğrafyayı paylaştığımız insanlar kayıplar ve travmalar yaşadık.

Daha önce herhangi bir arama-kurtarma eğitimi almamış, bölgeye gitmek istese yolda durdurulacak, örgütsüz ve bir şeyler yapmak için gönüllü olabilecek insanların ilk aklına gelen şeyi gerçekleştirmek istedik: profesyoneli olduğumuz konular üzerinden felaketten etkilenenlere yardımcı olmak.

Bu acı olay vesilesiyle, son kontrol ettiğimde nüfusu 23,950 kişiyi aşmış, yazılım alanında faaliyet gösteren gönüllüler olarak bir Discord sunucusunda bir araya geldik ve kendimizi Açık Yazılım Ağı olarak isimlendirmeye başladık.

Açıklama: 6 Şubat’tan bu yana zamanı efektif kullanmak için hep kısa kısa yazdım, kimsenin zamanını fazladan tüketmemeye çalıştım. Discord’da dahi sahnede en az benim konuştuğumu, twitter’da oldukça az tweet attığımı gözlemlemişsinizdir. Bugün bu uzun yazıyı kaleme almamın nedeni insanların bundan sonrasına ilişkin özelden ilettikleri mesajları teker teker değil, toplu halde yanıtlamak. Ve halen iletişim yapamadığımız konular, soru işaretleri varsa açık bir biçimde yanıtlamak için bu yazıyı yayınlıyorum.

Nasıl toplandık?

Hem daha önce topluluk adına birçok yayın yaptığım hem de mesai arkadaşım Furkan Kılıç’ın Twitter’da yine yazılım ekosisteminden tanıdığım İrem Kömürcü ile mesajlaşmalarını gördüm, nasıl yardım edebileceklerini tartışıyorlardı. Ben şahsen henüz hiçbir haber takip edememiş, şirketin planlama toplantımıza hazırlanıyordum. Toplantımız esnasında bir yandan Twitter’daki mesajları göz ucuyla okuyor, Furkan’ın ortaya attığı “bir ısı haritası oluşturalım” fikri için açılan Telegram grubunu takip etmeye çalışıyordum.

Toplantımız biter bitmez Discord’a geçtik. Furkan’la “benim genel yetkilendirme ile ilgileneceğim, onların uygulamaya başlayacağı” ufak bir planlama yaptık.

Furkan’ın “sosyal medya’da insanların ürettiği yardım çağrılarının ısı haritasını oluşturma fikri” o kadar temel bir doğruya dayanıyordu ki... Makro ölçekte ülkede yetkililer dışında kalan hiç kimsenin bölgeden haber alamaması, mikro ölçekte ise olayın canlılığı ile daha mahallesinde ne olduğunu kavrayamamış insanların hangi bölgede nasıl bir yoğunluk olduğunu gözlemleyebilmesi sağlanıyordu. Bu basit ama güçlü fikri “gelin birlikte geliştirelim” çağrısı ile dalga dalga yayıldı. İnsanlar “IT Deprem Yardım” ismiyle oluşturduğumuz Discord sunucusunda toparlanmaya başladılar.

Nasıl büyüdük?

Bilişim sektörüne temas eden herkese yaptığımız açık çağrı yanıt bulunca Furkan’la ilk stratejimiz, onun projeyle ilgilenmesi, benimse biraz daha genel resme bakıp yetkilendirmeleri yapmak, repository’leri açmam üzerine oldu.

Kendi adıma yapacaklarım zaten kafamda netti, github.com/acikkaynak 2015 yılından bu yana vardı ve zaten tam da insanlarla birlikte geliştirme yapmaya hazırdı. Kendi çevremde, topluluktan tanıdığım arkadaşlarımızla da yürütülen ufak projelerde benimsenen fikirsel altyapı birçok profesyonelin de bu çalışmalara dahil olabileceği bir zemine elverişliydi.

Furkan ise frontend, backend, tasarım gibi ekipler oluşturup bu kişilerden bazılarını projelerde yetkilendirilmek için bana yönlendiriyordu.

Projelerimizi o noktadan itibaren Apache 2.0 açık kaynak lisansı ile herkesçe denetlenebilir, herkesin nezaretinde geliştirilen bir yapıya kavuşturduk. Veri dışında her konuda şeffaf olduk, verileri yalnızca STKlar/yetkili kurumlar/akredite kurumlar ile paylaşacak şekilde bir ilke belirledik. Bu bizim süreç boyunca hassasiyetle koruduğumuz temel iki ilkemizi oluşturdu.

Son kontrol ettiğimde yalnızca discord sunucumuzda 24,000 kişi olmamıza az kalmıştı. Süreçte mutlaka küstürdüğümüz, kendini dahil olamamış hissederek uzaklaşan kişiler de olmuştur.

Image

Açık kaynak olmasının anlamı nedir?

Projelerin açık kaynak olmalı kriterini benimsedik çünkü başından bu yana amacımız: yaptığımız iş denetlenebilir, gerektiğinde belirli sistemlere entegre edilebilir ve diğer insanların da az bir eforla bir ucundan tutabileceği şekilde geliştirmeye açık olmalıydı.

Kurumsal bir şirkette bir projeye dahil olan birileri, belki 3. haftasının sonunda “süreçlere uygun” geliştirme yapmaya başlayabilir durumda oluyorsa bizde bu süre 5-6 dakikaya indi.

O an “projeyi çıkartma” motivasyonuyla düşünemediğimiz ama sonradan da fark ettiğimiz bir nokta ise; gün 1’den açık kaynak ilerleyerek aslında ileride bizden bağımsız bu sistemlerin herhangi bir ülkedeki başka herhangi bir STKsının/yetkili kurumunun/akredite kurumunun bunları kullanabilmesini sağladık.

Açık kaynak olarak geliştirdiği için artık bizim bu projelerin kaynak kodlarını “kapatma” veya başka bir yerde kullanılmasına engel olma şansımız yok. Bu anlamda projenin kaynak kodları kimsenin sahipliğinde veya tekelinde değil. Kötü bir vesileyle de olsa, bizim bu çalışmaları “gönüllüler” olarak yapıp, dünya bilgi hazinesine bağışlamış duruma geldik.

Ne tür projeler geliştiriliyor?

İlk olarak afetharita.com ile çıktık. Daha sonra yeni fikirler geldikçe yine açık kaynak bir yazılım vakfı gibi (Apache Foundation, CloudNative Computing Foundation, Free Software Foundation, Linux Foundation, Mozilla Foundation v.s.) gelen projeleri değerlendirip, bunlara gönüllü ekipler kurup ilerlemelerinin önündeki engelleri kaldırmaya çalıştık.

Bugün üzerinde uğraştığımız projeleri Projelerimiz bölümü altından görüntüleyebilirsiniz.

Denetim ve güvenlik ne aşamada?

Konu açık kaynaklı geliştirme olunca akla gelen ilk sorulardan birisini eleyelim: Hayır, herkes dilediğince müdahale edemiyor. Öncelikle proje liderleri projelerde yetkili oluyor. Ancak herkes geliştirilen kodları okuyup, yeni değişiklik önerilerinde bulunabiliyorlar. Bunu bir meclis yapısı gibi düşünebilirsiniz. Nasıl kanunlar herkese açıksa ve ve her kanun önerisi kabul edilmiyorsa, bu süreç de “öneriler” ile gidiyor. Projede yetkili olanlar da bu önerileri kabul edip, kendi şerhlerini düşüp projeye dahil etme veya etmeme tasarrufunda bulunabiliyorlar.

Yine süreçte gönüllü olarak gece gündüz çalışan bir altyapı ekibimiz oluştu ve onlar da bize süreç boyunca desteklerini esirgemeyen bulut sağlayıcılarla birlikte güvenilir bir ortam sağlıyorlar.

Özellikle afetten sonraki 2. gün siber saldırıların da gelmesiyle yine sektörden çok deneyimli siber güvenlik firmalarının ve uzmanlarının destekleri ile hem kod tarafındaki hem de altyapı tarafındaki zaafiyetlerimizi belirli aralıklarla kontrol ettirdiğimiz bir yapıya kavuştuk.

Kimlerden destek aldık?

Neredeyse herkesten!

Gün 0’da gönüllülerden.

Saatler sonra bilinen bulut hizmetleri sağlayan tüm firmalar bize yardımcı olmaya çalıştı. Hiçbir hizmet talebimizde hayır denilmediği gibi, mevcut hizmetlerindeki limitleri bizler için kaldırdıkları oldu.

Proje ekiplerindeki insanların firmalarına haber vermesiyle birlikte firmalar da bize ulaşıp “nasıl yardımcı olacaklarını” sordular. Birçok firma çalışanlarının açık kaynaklı olarak katkıda bulunabilmelerini desteklediler. İlgili alanlarda nasıl destek verebilecekleri konusunda kafa yorduk ve iletişime her zaman açık haldelerdi.

Sektörel kazanımlarımız neler oldu?

Bu afet durumu ile bir araya gelmenin ülkemize, coğrafyamıza çok fazla kayıp yaşattığı aşikar. İşin sahadaki STKlara/yetkili kurumlara/akredite kurumlara geri hizmet sağlamak kısımlarını dışarıda bırakarak (diğer türlü haddimizi aşıp, diğer kurumlarla yarıştığımız anlamı çıkabilir, o nedenle lütfen maruz görün) Tüm bu kayıplarımızı aklımızda ve kalbimizde tutarak, yalnızca buradaki çalışma kapsamında teknik bir değerlendirme yapmamız gerekirse:

  • Bilişim sektöründeki kişiler twitter’daki hararetli tartışmaları, küskünlükleri gerilerinde bırakarak, zor anlarda yardımlaşma ve dayanışma zemininde bir araya gelip, birlilkte çalışabildiklerini hissettiler

  • Sahaya nasıl yardım ulaştırabileceği konusunda sabahlara kadar tartışan yüzlerce kişi hepimizin birbirine inancını tazeledi

  • İnsanlar açık kaynak geliştirme, bulut hizmetleri v.b. yeni çalışma disiplinleri ile tanıştılar

  • Birçok organizasyonun seneler içinde alacağı yolu sektörün belirli pratikleriyle 2-3 günde bir düzene getirebildik

  • Kaos gibi görünen bir yapıda çalışan, canlıda olan yazılımlar örebildik

  • Kurumlara, geçmişte birçok kez “hukuki” nedenlerle çekince ile yaklaştıkları “açık kaynak geliştirmenin” çok kaygılanacak bir yönü olmadığını ispat ettik

  • Farklı kurumlar altındaki insanlar birbirleri ile çalıştılar, farklı yaklaşımlar, farklı kültürler bir araya geldiler ve birbirlerini tanıyıp yeni ilişkiler başlattılar

  • Yazılım alanında sürekli tartışan insanlar gibi görünüyorduk, hem kendimiz hem de dış partiler potansiyelimizi gözlemleyebilmiş oldu

  • Kurumlara, medyaya, çevremize, bizden sonraki nesillere ve en çok da kendimize ilham “influence” oluşturduk. Bir arkadaşımla yaptığım toplantıda 1-2 aydır yazılım alanında kötü zamanlar geçirdiğini ama buradaki birlikle tekrar doğduğunu konuştuk.

    Dahası şöyle mesajlar aldık: “Hatay’da 12 yaşında öksüz kalan akrabam bana abi çocuklar için de bölüm ekleyelim bana bilgisayar alalım kod yazcam dedi, afetcocuk.com’u bana al diyor.”

Bundan sonra ne olacak?

Bunun bir kişisel bir de Açık Yazılım Ağı için yanıtı var.

Planlama esnasında naçizane belirli ilkeler etrafında kalmaya özen gösterdim, ekipte koordinasyon tarafındaki diğer arkadaşlarımın da hemfikir olduğunu gördükçe mutlu oldum:

  • Yaptığımız çalışmalarda tekrarı önlemek ve odaklanmak,

  • Gönüllü olan kişilerin sırtından angarya işleri mümkün olduğunca kaldırmak,

  • Yasal zeminde kalmak,

  • Gönüllü olarak katkıda bulunan insanlarda kötü bir his oluşturmamak,

  • Taşıyabileceğimiz kadar yük kaldırmak,

  • Açık kaynak olarak devam etmek,

  • STKlara/yetkili kurumlara/akredite kurumlara destek vermeye devam etmek,

Plan listesi olarak somutlaştırmak gerekirse,

Eser Özvataf olarak kişisel kısım:

  • Açık Yazılım Ağı hızlı başladı. Kendi adıma, bunun bundan sonra daha sürdürülebilir olması için çalışacağım

  • Ekipten ikna edebildiğim arkadaşları ara ara YouTube kanalım’a çağırıp Açık Yazılım Ağı için online hackathon’lar düzenleyeceğim

  • Bazı kurumlardan destek alarak 2-3 ayda bir fiziksel Açık Yazılım Ağı Hackathonları düzenleyip odak projeler çıkartarak, yalnızca afet anlarında değil, sürekli bir açık kaynak bilinci oluşmasını sağlayacağım (başarabilirsem)

  • Süreçte olduğu gibi, bundan sonra da kurumlar ile irtibatta olup ortak projeler yapmak, açık kaynak projelere katkıda sağlamaya çalışmak, içlerinde “Açık Kaynak Geliştirici” istihdam etmek için onları ikna etmeye çalışacağım

  • Apache Foundation, CloudNative Computing Foundation, Free Software Foundation, Linux Foundation, Mozilla Foundation v.b. ne ise Türkiye’ye de bir yazılım vakfı kazandırmaya çalışacağım (işin hukuki/resmi tarafına değil fikir ve çatı kısmını inşa etmeye odaklı durumdayım)

  • Bu ve benzeri durumlar için gelecekte kişisel olmayan verileri paylaşmak için nasıl bir veri platformu inşa ederiz’i planlamaya çalışacağım

  • Açık Yazılım Ağı’nın mevcut çözümlerinin “paketlenmesi” kısmında çalışmalarım olacak

  • Açık Yazılım Ağı’nın portföyündeki yazılımları tanıtıp bunları kullanıcılara ulaştıracağım

  • Açık Yazılım Ağı’nın çözebileceği potansiyel sorunlar, durumları keşfe çıkacağım

Açık Yazılım Ağı kısmı:

  • Bir “davranış kodu” ve “dahiliyet politikası” yayınlayacağız (bkz: https://github.com/mozilla/inclusion)

  • Süreç boyunca kendi mesai saatlerinde dahi gece/gündüz çalışan arkadaşlarla iletişimi senkron iletişimden asenkron iletişime döndürülecek

  • Çok tekrar eden süreçler için akış yapıları kurgulayıp formlarla ilerlenecek

    • Yeni proje formları

    • Yeni katılımcı formları

    • Kaynak ihtiyaçları

    • İş talepleri

    • Ve benzerleri...

  • Sürecin hukuki kısmı ile ilgili gereken yükümlülükler yerine getirilecek (kişisel verileri yok etme v.b.). Bunun için bir deklarasyon çalışmamız gelecek hafta başına kadar yayınlanacak

  • Projeler belirli portfolyolara oturtulacak. Bunun için web sitesi üzerinde projelerimizin olduğu çalışmamız gelecek hafta başına kadar yayınlanacak

  • Projeler tek bir çözüm gibi paketlenecek, bir araya getirilecek

  • Paketlenen çözüm white-label ürünler olarak kurulabilir hale getirilecek (bir wordpress benzeri blog kurar gibi düşünün)

  • Discord çatımızın altında yer alan kitle ile bağlantıda kalmanın yollarını arayacağız

Kısacası aslında “biz devam edeceğiz, KVKK, GPDR başta olmak üzere yasalara uyumlu bir şekilde, STKlara/yetkili kurumlara/akredite kurumlara çözümler sağlayacağız. projeler konusunda da odak sağlamak için birkaç gün içinde yeni bir yönelge yayınlayacağız”.

Bize nasıl destek olunabilir?

Öncelikle gönüllü başladık ve servis sağlayıcı kurumların bizlere açtığı bazı hesaplar dışında hiçbir bağış, teşvik, fon v.b. ile ilerlemedik. Bir yazılım topluluğunun ötesinde davranışlarımız olmadı.

Dolayısıyla bir yazılım topluluğunun temel ihtiyaçları olan bilinirlik, çevre oluşturma, katılımlarla büyüme ihtiyaçlarımız halen devam ediyor. Özellikle projede yer aldığını bildiğiniz insanları takip ederseniz zaten destek olmuş olacaksınız. İlk olarak Twitter, ikinci aşamada Instagram bu süreçte en net kitlesel aktarımın olduğu platformlar oldu. Bu kanallardan açık yazılım ağı gönüllülerini ve açık yazılım ağının kendisini takip edebilirsiniz. Ben bilhassa bu süreçte kendi Twitter hesabımda yazmaktansa diğer arkadaşlarımızın tweetlerini dolaşıma sokmaya odaklandım (zaten birçoğumuzun tweet yazacak zamanımız olmadı).

Farkındaysanız destek için sosyal medyaya yönlendirdim. Çünkü somut bir plan çıktığında Açık Yazılım Ağı’nın eylemlerini duyuracak bir kanal oluşturmaya ihtiyacımız var. O nedenle iletişimde kalalım!

İletişim

İlk günden itibaren sunucudaki moderasyonu tek kişi düzenlemeye çalıştığım an bile aklımda en kritik işlerden biri “iç iletişim” idi. Discord’un “sahne” özelliğini oluşturmak, ve o kısmı Furkan’a devrettiğimiz için periyodik güncellemeler verme konusunda bayağı baskılamış olabilirim. Daha sonra bu Discord içerisinde bir ritüel haline geldi.

Şimdi iletişimi bir halka daha şeffaf, erişilebilir ve dışa dönük yapma zamanı.

Yukarıda da bahsettim, buradaki eforlara dair hem geri bildirimler almak hem de daha net konuları aktarmak, hem işin başındaki insanlarla iletişimde bulunmak için kendi adıma Açık Yazılım Ağı ile ilgilendiğim süreçte https://eser.live adresinde yayında olmaya çalışacağım. Eminim bu yayınlarda topluluktan birçok kişi bana katılacaktır, onların taraflarını dinleyip bir yandan da neler yapabiliriz birlikte konuşmuş olacağız.

Kapanış ve kişisel öngörülerim

Korkunç bir afet yaşadık. Birçoğumuz için bunun travmatik sonuçları olacak. Atlattığımız her badirede olduğu gibi biz her ne kadar eski hayatlarımıza dönmek istersek isteyelim, bir şeyler değişecek veya kendimizi aynı noktada bulmamak için değişmek zorunda olacak.

Açık kaynak ile tanıştığım yıllarda, okulunu henüz bitirmemiş alaylı bir yazılımcı olduğum ve çalışmaya devam ettiğim için “uzaktan çalışma”yı da pratik ediyordum. Pandemi tüm dünyada birçok hasar bıraktı, uzaktan çalışma artık garipsenmeyen bir pratik olarak hayatımıza girdi.

Açık Yazılım Ağı da kötü bir vesileyle olsa da bizim açık kaynak’ın önemini ve birlikte öreceğimiz sistemleri tanımak için değişimde rolü olan bir çark haline gelebilir. Yeter ki biz coğrafya olarak aynı kaderi tekrar yaşamamak için bir şeyler yapmak isteyelim.